Πώς Καταλαβαίνουμε ότι Έχουμε Μείνει Εγκλωβισμένοι στην Απώλεια
Το πένθος είναι μια από τις πιο βαθιές και επώδυνες ανθρώπινες εμπειρίες. Μπορεί να αφορά τον θάνατο ενός αγαπημένου προσώπου μας, έναν χωρισμό, την απώλεια υγείας, την απομάκρυνση από κάτι οικείο ή και την απώλεια ενός μέλλοντος όπως το είχαμε φανταστεί. Και αυτό μπορεί να είναι επώδυνο. Άλλωστε κάθε πένθος είναι μοναδικό. Όμως υπάρχει κάτι κοινό: η ανάγκη να το βιώσουμε, για να μπορέσουμε τελικά να το ξεπεράσουμε.
Κι όμως, υπάρχουν φορές που το πένθος δεν περνά. Παραμένει σαν μια παγωμένη σιωπή μέσα μας, σαν ένα δωμάτιο που ποτέ δεν κλείσαμε την πόρτα του. Σε αυτό το άρθρο θα μιλήσουμε για το τι συμβαίνει όταν το πένθος μπλοκάρει, γιατί συμβαίνει αυτό, και πώς μπορούμε να αναγνωρίσουμε ότι έχει έρθει η ώρα να ζητήσουμε βοήθεια.
Τα στάδια του πένθους δεν είναι απλή θεωρία
Η Elisabeth Kübler-Ross περιέγραψε πέντε στάδια πένθους:
- Άρνηση – “Δεν μπορεί να συμβαίνει αυτό.”
- Θυμός – “Γιατί σε εμένα;”
- Διαπραγμάτευση – “Αν κάνω αυτό, ίσως αλλάξει κάτι.”
- Κατάθλιψη – “Δεν έχει πια νόημα.”
- Αποδοχή – “Πονάει, αλλά αρχίζω να ζω ξανά.”
Πολλοί πιστεύουν ότι τα στάδια αυτά έρχονται με σειρά, σαν βήματα που κάποιος πρέπει να περάσει. Η αλήθεια είναι ότι το πένθος είναι πιο πολύ σαν κύμα. Πότε ανεβαίνει, πότε ξαναγυρίζει πίσω, και άλλοτε μένει ακίνητο. Δεν βιώνουν όλοι όλα τα στάδια, ούτε με τον ίδιο τρόπο.
Το ζήτημα είναι τι γίνεται όταν κάποιος κολλήσει σε ένα από αυτά.
Το πένθος που δεν εκφράζεται, γίνεται βάρος
Κάποιες απώλειες είναι τόσο επώδυνες ή τόσο τραυματικές, που το άτομο δεν βρίσκει τον τρόπο να τις εκφράσει. Συχνά, γύρω του οι άλλοι δεν ξέρουν πώς να σταθούν. Λένε φράσεις όπως:
«Πρέπει να το ξεπεράσεις»,
«Πέρασε καιρός, πρέπει να προχωρήσεις».
Αν όμως το πένθος δεν βιωθεί, δεν επουλώνεται. Απλώς κρύβεται. Κι εκεί ξεκινούν τα προβλήματα.
Ενδείξεις πως το πένθος έχει γίνει παγιδευμένο
- Η απώλεια εξακολουθεί να κυριαρχεί στη σκέψη μετά από πολύ καιρό.
- Υπάρχει αίσθηση απομόνωσης, ότι “κανείς δεν καταλαβαίνει”.
- Το άτομο αποφεύγει οτιδήποτε του θυμίζει την απώλεια.
- Δυσκολία στον ύπνο, στην όρεξη ή σε απλές καθημερινές λειτουργίες.
- Εμφανίζεται άγχος, θλίψη ή ενοχή χωρίς εμφανή λόγο.
- Δεν μπορεί να νιώσει χαρά ή να επενδύσει στο μέλλον.
Γιατί κάποιοι άνθρωποι δεν μπορούν να πενθήσουν “μέχρι τέλους”;
Οι λόγοι είναι πολλοί:
Τραυματική απώλεια, π.χ. ξαφνικός θάνατος ή απώλεια χωρίς αποχαιρετισμό.
Προηγούμενες απώλειες που δεν επουλώθηκαν ποτέ.
Οικογενειακές πεποιθήσεις του τύπου “δεν κλαίμε”, “πρέπει να είσαι δυνατός”.
Ενοχές, που λειτουργούν σαν εσωτερικό φρένο στην αποδοχή της απώλειας.
Έλλειψη υποστήριξης, γιατί το περιβάλλον είναι αμήχανο ή απορριπτικό.
Πολύ συχνά, το άτομο νιώθει πως αν “αφήσει” την απώλεια, προδίδει αυτό που έχασε. Σαν να σημαίνει η αποδοχή το “ξεχνώ”. Κι όμως, η αποδοχή δεν είναι λήθη — είναι συμφιλίωση.
Η θεραπεία ως χώρος για να νιώσεις και να προχωρήσεις
Η ψυχοθεραπεία δεν σβήνει την απώλεια. Δημιουργεί όμως έναν ασφαλή χώρο όπου το άτομο μπορεί:
- να μιλήσει ανοιχτά,
- να αναγνωρίσει τα στάδια που δεν τόλμησε να βιώσει,
- να εκφράσει θυμό, φόβο ή πόνο χωρίς ντροπή,
- να μετατρέψει την απώλεια σε νόημα.
Το θεραπευτικό πένθος δεν έχει χρονόμετρο. Είναι ένα ταξίδι πίσω στην καρδιά σου. Και με κάθε βήμα, σου επιτρέπει να ξαναβρίσκεις μικρά κομμάτια ζωής.
Το πένθος δεν είναι αδυναμία — είναι αγάπη σε αναζήτηση έκφρασης
Το πένθος δεν είναι πρόβλημα που “λύνεται”. Είναι η απόδειξη ότι αγάπησες, ότι έχασες κάτι που είχε σημασία. Και μόνο όταν το σεβαστείς, μπορείς να κάνεις χώρο μέσα σου και για νέα ζωή.
Δεν χρειάζεται να πενθείς μόνος/η.
Γιατί υπάρχει βοήθεια. Υπάρχει συνοδοιπορία. Υπάρχει φως.
Αν νιώθεις ότι η απώλεια έχει παγώσει μέσα σου, ότι δεν μπορείς να προχωρήσεις, μπορείς να ζητήσεις στήριξη.
Μαζί μπορούμε να δουλέψουμε ώστε το πένθος σου να βρει φωνή, και η ζωή σου να βρει ξανά χώρο για φως και ελπίδα.
Επικοινώνησε μαζί μου για μια συνεδρία.